Do niedawna o przypadkach wypalenia zawodowego mówiło się w sytuacji, gdy rola zawodowa polegała na nieustającej interakcji z drugim człowiekiem. Pojęcie to dotyczyło zawodów społecznych i usługowych zarazem ( mowa tu o takich zawodach, jak lekarze, pielęgniarki, terapeuci, doradcy, sprzedawcy itp. ). I rzeczywiście ludzie na co dzień zajmujący się pomaganiem innym narażeni są na duży dyskomfort psychiczny. Tworzy go ciągłe napięcie emocjonalne wywołane kontaktem z drugim człowiekiem.
Problem wypalenia może dotyczyć również pracy na innych stanowiskach, jeżeli praca wymaga np. współpracy w zespole, częstych kontaktów z klientami albo na przykład zarządzania projektem. W każdym z tych przypadków na co dzień potrzebny jest kontakt interpersonalny, który angażuje emocjonalnie.
Wypalenie może przejawiać się na wiele sposobów, natomiast kluczowym jego objawem jest dystansowanie się od osób z którymi lub dla których osoba pracuje. Dystansując się próbujemy, często nieświadomie, poradzić sobie ze stresem emocjonalnym, czyli tym rodzajem stresu, podczas którego zużywa się energię na strach, gniew, rozgoryczenie i inne negatywne emocje.
Dystans to kluczowy i jeden z pierwszych z objawów, ale nie jedyny.
Christina Maslach, autorka kwestionariusza do badania zespołu wypalenia zawodowego wyróżniła trzy kategorie objawów:
Przejawiają się one takimi wskaźnikami, jak: zaburzenia psychosomatyczne, np.: bóle głowy, żołądka, trudności z zasypianiem, uczucie zmęczenia i wyczerpania, opór przed pójściem do pracy, uczucie zawodu wobec samego siebie, mimo, obiektywnych osiągnięć, złość i niechęć, poczucie winy, negatywizm, obojętność, izolacja i wycofanie się, awersja do kontaktów, cynizm i postawa strofująca wobec innych, to jeszcze nie koniec tej listy.
Niepokojące jest to, że objawy te i postawa zaczynają przenikać pozazawodowe sfery życia.
Do dnia dzisiejszego powstało wiele definicji wypalenia zawodowego. W zależności od podejścia do problemu, wypalenie zawodowe definiowane jest naprzemiennie, jako zespół pewnych objawów lub jako proces składający się z określonych etapów.
Często o wypaleniu mówi się, że zaczyna się wraz z utratą złudzeń, co do własnej roli zawodowej, że to nic innego, jak doświadczanie stresu, tyle, że stresu osadzonego w kontekście relacji społecznych. Wypalenie może być wynikiem rozczarowania swoją rolą, utraty złudzeń i idealistycznych przekonań, które zwykle dotyczą ludzi o wysokim poziomie motywacji i potrzebie kontroli. Tymczasem na warunki pracy, np zbyt dużo wymagań czy reguły funkcjonowania firmy często nie mamy wpływu.
Wspomniana już wcześniej Maslach wyróżnia sześć obszarów, w których może pojawić się rozdźwięki między naszymi założeniami, a tym co oferuje nam rzeczywiste środowisko pracy:
Wypalenie jest często ceną ambicji, dotyka zwłaszcza osób z grupy, którą, w literaturze przedmiotu nazywa się grupą ludzi o Wzorcu Zachowania A. Osoby takie są bardzo ambitne, dużo wymagają od siebie, a w to co robią angażują się maksymalnie. Pozornie taka postawa jest bardzo chwalebna i często pożądana przez pracodawców, niestety, zrozumiałe jest, że takiemu nastawieniu towarzyszy ciągłe napięcie i wzmożona gotowość emocjonalna.
Wypalenie jest więc kosztem potrzeby wysokich osiągnięć, a zaangażowanie w pracę jest warunkiem wstępnym tego procesu.
Mówi, się, że wypalenie jest nie tyle skutkiem samego stresu, ile stresu, z którym nie umieliśmy sobie poradzić.
( Ekstremalnym przykładem wyczerpania rolą zawodową jest zjawisko występujące często w Japonii, tzw " karoshi", czyli nagła śmierć z przepracowania. U nas można mówić o różnego rodzaju chorobach, które nie mają potwierdzenia w pozytywnych wynikach badań oraz o wzrastającej agresji i różnego rodzaju patologiach społecznych, będących nieświadomym wołaniem organizmu o pomoc).
Przede wszystkim należy pamiętać, że sama świadomość istnienia wypalenia nie działa zapobiegawczo.
Ponieważ syndrom wypalenia jest wynikiem długotrwałego przeciążenia oraz nadmiernych oczekiwań i pojawia się wtedy, gdy to przeciążenie przerasta zasoby odpornościowe jednostki ( osoba nie umie już sobie radzić z permanentnym stresem ) ważne jest w procesie radzenia sobie przywrócenie równowagi i to we wszystkich sferach życia, nie tylko zawodowej. ( Osoby podatne na wypalenie, to często osoby, które definiują się poprzez pracę, traktujące firmę jako zastępcze zaspokojenie innych potrzeb ). Istnieje wiele technik zmiany zachowań i całościowych koncepcji przywracania równowagi i integracji, za pomocą których można zmienić praktycznie życie każdej osoby, tak by było bardziej satysfakcjonujące i pozwalało na realizację pełnego potencjału jednostki bez udziału destrukcyjnych przekonań i zachowań.
Można skorzystać np. z modelu przemiany wewnętrznej, obejmującego takie fazy jak:
Pamiętając, że na powstanie zespołu wypalenia mają wpływ nie tylko predyspozycje osobowościowe, ale też kultura działania organizacji.
Dlatego niezwykle istotnym jest, że przeciwdziałanie wypaleniu nie powinno pozostawać tylko w zakresie działalności jednostki. Z punktu widzenia pracodawcy osoby wypalone w firmie mogą być poważnym problemem, wpływającym nie tylko na ogólnie pojętą atmosferę w miejscu pracy, ale również na wyniki finansowe firmy, osoby wypalone gorzej realizują powierzone im zadania, mają duży odsetek absencji oraz często rezygnują z pracy w zawodzie, co może wiązać się z kosztami wyszkolenia nowych osób.
Zapobieganie w ramach przedsiębiorstwa powinno obejmować następujące obszary:
Polecam darmowe szkolenie " Jak sobie radzić ze stresem?" stres.superszkolenia.pl
Dajemy gotowe rozwiązania i narzędzia do pracy oraz wsparcie i motywację.
Zostaw swój adres e-mail na vidi.superszkolenia.pl, a dodatkowo dostaniesz rabat na nasze szkolenia.
